Lekcja 1 · poziom A1

Hello, I'm Bartek!

Poniedziałek, 1 marca 2027, wieczór. Bartek i Ewa Mazurowie przylatują z Łodzi na lotnisko pod Londynem i jadą pociągiem do Peterborough. Znają to miasto: mieszkali tu w latach 2016–2021, ale Bartek pracował wtedy w polskiej ekipie i przez pięć lat mówił po angielsku tylko yes, no, sorry i no problem. Tym razem ma być inaczej. Za chwilę zapukają do domu przy Mill Lane, gdzie wynajęli pokój u emerytowanego kierowcy autobusu, Mr Clarke'a. W tej lekcji nauczysz się tego, co potrzebne w pierwszych pięciu minutach: przywitać się, przedstawić, powiedzieć, skąd jesteś — i poprosić, żeby ktoś mówił wolniej.

0 z 12 ćwiczeń
Wieczór, deszcz. Starszy pan w kardiganie w drzwiach ceglanego domu podaje kubek herbaty przemoczonemu mężczyźnie z walizką, który mówi „No problem!”. Obok kobieta w okularach z notesem łapie się za głowę.
Pięć lat w Anglii, a w słowniku Bartka wciąż tylko No problem!. Mr Clarke ma na to lekarstwo: tea first.

Zanim zaczniemy: wymowa na start

Najpierw zła wiadomość: angielskiego nie czyta się tak, jak się pisze. Ta sama litera brzmi w różnych słowach różnie (cat, car, care), a niektórych liter w ogóle nie słychać (listen, half). Dobra wiadomość: żeby mówić zrozumiale, nie musisz znać reguł. Wystarczy słuchać i powtarzać — dlatego przy każdym słowie w tym kursie jest nagranie lektora (wymowa brytyjska) i zapis wymowy w nawiasach kwadratowych, w alfabecie fonetycznym IPA. Kliknij każdy przykład i powtórz go na głos.

Dźwięki, które Polak wymawia inaczej

DźwiękJak go zrobićPosłuchajZnaczenie
„th” bezdźwięczne [θ]czubek języka między zębami i dmuchasz; nie „f”, nie „s”, nie „t”thank you, three, thinkdziękuję, trzy, myśleć
„th” dźwięczne [ð]to samo, ale z głosem; nie „d”, nie „z”this, the, motherto, (przedimek), mama
„w” [w]usta zaokrąglone jak do polskiego „ł” w „łódka”; nie polskie „w”we, work, Wednesdaymy, praca, środa
„v” [v]jak polskie „w”: górne zęby na dolnej wardzevery, van, vestbardzo, furgonetka, kamizelka
krótkie [ɪ] i długie [iː]krótkie — luźne, coś między polskim „i” a „y”; długie — wyraźne, przeciągnięte „i”ship, sheep, live, leavestatek, owca, mieszkać, wyjeżdżać
szwa [ə]krótki, niewyraźny dźwięk w sylabie bez akcentu — samogłoska „zjedzona”about, teacher, Polando (czymś), nauczyciel, Polska
„r” po samogłoscepo brytyjsku zwykle go nie wymawiasz — za to wydłużasz samogłoskęcar, work, heresamochód, praca, tutaj

Wymowa: Polak odruchowo „ubezdźwięcznia” końcówki: „chleb” mówi jak „chlep”, „wóz” jak „wós”. Po angielsku to zmienia słowo: bed [bed] to łóżko, a bet [bet] — zakład; bag [bæɡ] to torba, a back [bæk] — plecy. Końcowe „b”, „d”, „g”, „v”, „z” wymawiaj dźwięcznie, a samogłoskę przed nimi lekko wydłuż.

Akcent: nie zawsze na przedostatnią

Po polsku akcent pada prawie zawsze na przedostatnią sylabę. Po angielsku może stać wszędzie i trzeba go zapamiętać razem ze słowem — w zapisie IPA pokazuje go znak ˈ przed akcentowaną sylabą. Sylaby bez akcentu są krótkie i niewyraźne, często z szwą [ə]. Kto wymawia wszystkie sylaby równo i wyraźnie, brzmi „po polsku”, nawet gdy zna wszystkie słowa.

SłowoWymowaAkcent naUwaga
hotel[həʊˈtel]-telpo polsku „HO-tel”, po angielsku „ho-TEL”
afternoon[ˌɑːftəˈnuːn]-noonnajmocniej na końcu
Poland[ˈpəʊlənd]Po-druga sylaba to szwa, nie wyraźne „land”
welcome[ˈwelkəm]wel-końcówka to krótkie [kəm], nie „kom”
Peterborough[ˈpiːtəbərə]Pe-cztery sylaby, trzy „zjedzone”; na końcu nie słychać ani „g”, ani „h”

Pisownia kłamie

W wielu słowach są litery, których nie słychać, a inne brzmią zupełnie inaczej, niż by się zdawało. Nie zgaduj — słuchaj. Kilka przykładów, które spotkasz w tym kursie:

SłowoWymowaCzego nie słychaćZnaczenie
Wednesday[ˈwenzdeɪ]pierwszego „d” i drugiego „e”środa
listen[ˈlɪsn]„t”słuchać
half[hɑːf]„l”pół, połowa
know[nəʊ]„k” i „w”wiedzieć, znać
receipt[rɪˈsiːt]„p”paragon
Leicester[ˈlestə]prawie połowy literLeicester (miasto w Anglii)

Ciekawostka: Angielska pisownia jest tak nieregularna, że Anglicy sami z niej żartują. Słynny żart językowy mówi, że zmyślone słowo „ghoti” można przeczytać jak fish (ryba): „gh” jak w enough, „o” jak w women, „ti” jak w nation. Nikt tak oczywiście nie pisze, ale żart dobrze pokazuje, dlaczego w angielskim lepiej ufać uszom niż oczom.

Brytyjski, nie amerykański. W tym kursie uczysz się angielskiego brytyjskiego — tak mówią w Peterborough, a podobnie (z innym akcentem) w Dublinie. Amerykanie zrozumieją Cię bez trudu. Różnice, np. brytyjskie car [kɑː] bez „r” i amerykańskie z wyraźnym „r”, pokazujemy w ramkach „Po brytyjsku i po amerykańsku”.

Dialog 1 — Milk and sugar?

Peterborough, Mill Lane, poniedziałek, 19:30. Pada. Bartek i Ewa stoją z walizkami przed szeregowym domem z czerwonej cegły, z ogródkiem pełnym doniczek. Drzwi otwiera Mr Desmond Clarke — siwy pan w kardiganie, z kubkiem herbaty w ręku. Za nim w korytarzu stoi Aga, współlokatorka z Polski.

How are you? to powitanie, nie pytanie o zdrowie. Brytyjczyk, który mówi How are you?, nie czeka na relację z podróży i ze stanu kręgosłupa. Odpowiadasz krótko i pytasz o to samo: Fine, thanks. And you?, Good, thanks. You?, Not bad, thanks. Nawet po fatalnym dniu zwykle mówi się Not bad albo I'm OK. O prawdziwych kłopotach rozmawiasz z kimś, kto zapyta naprawdę: Are you OK? What's wrong?

Call me Desmond — mów mi po imieniu. Ewa grzecznie zaczyna od Mr Clarke (pan Clarke) i dobrze robi: do starszej osoby, którą dopiero poznajesz, zwracasz się Mr, Mrs albo Ms + nazwisko. Gdy usłyszysz Call me Desmond, przechodzisz na imię. W pracy w Wielkiej Brytanii po imieniu mówi się do wszystkich od pierwszego dnia — także do szefa.

Powitania i pożegnania

Brytyjczycy witają się krótko i często. Hi i Hello pasują o każdej porze. Good morning mówisz do południa, Good afternoon mniej więcej do szóstej wieczorem, potem Good evening. Goodnight to tylko „dobranoc” — mówisz je wieczorem na pożegnanie, nigdy na powitanie.

Wymowa: W good [ɡʊd] słychać krótkie [ʊ] — jak polskie „u”, ale luźniej i krócej. A morning [ˈmɔːnɪŋ] nie ma „r”: długie [ɔː] jak w polskim „o”, tylko przeciągnięte, i końcówka [ɪŋ] — z tylnym, nosowym „ng”, bez wyraźnego „g” na końcu.

Proszę, dziękuję, przepraszam — i ratunek

To Twój zestaw ratunkowy. Nikt w Peterborough nie oczekuje, że od pierwszego dnia zrozumiesz wszystko, ale każdy doceni, gdy grzecznie poprosisz: Sorry, could you repeat that, please?. Słowa please, thank you i sorry Brytyjczycy mówią naprawdę często — częściej niż Polacy. Mów je i Ty.

Sorry? z pytajnikiem = „słucham?”. Gdy nie dosłyszysz, powiedz Sorry? albo Pardon? z intonacją pytania — to grzeczne i naturalne. Samo What? brzmi jak polskie „Co?!” — między kolegami ujdzie, ale do szefa, klienta i starszej osoby lepiej nie.

O sobie: imię, kraj, rodzina

Po powitaniu zwykle padają dwa pytania: What's your name? (jak masz na imię?) i Where are you from? (skąd jesteś?). Nazwy krajów, narodowości i języków piszesz po angielsku zawsze wielką literą: Poland, Polish, English — tak samo jak I (ja).

Ciekawostka: British (brytyjski) to nie to samo co English (angielski). Wielka Brytania to Anglia, Szkocja i Walia, a razem z Irlandią Północną tworzą Zjednoczone Królestwo — the UK. Szkot jest British, ale nie English — i lepiej mu tego nie mylić. Irlandia (z Dublinem) to osobne państwo, członek Unii Europejskiej.

Gramatyka: to be — być

Czasownik to be (być) to najważniejsze słowo w angielskim. W czasie teraźniejszym ma trzy formy: am, is, are. Używasz go, gdy mówisz, kim jesteś, skąd jesteś, ile masz lat, jak się czujesz i gdzie jesteś. W mowie prawie zawsze łączy się z zaimkiem w formę ściągniętą: I'm, she's, we're.

OsobaPełna formaŚciągniętaPrzykładPo polsku
jaI amI'mI'm Bartek.Jestem Bartek.
ty; wy; pan, pani, państwoyou areyou'reYou're very kind.Jesteś bardzo miły. Jest pan bardzo miły.
onhe ishe'sHe's from Lodz.On jest z Łodzi.
onashe isshe'sShe's Polish.Ona jest Polką.
ono (rzecz, zwierzę, pogoda)it isit'sIt's cold.Jest zimno.
mywe arewe'reWe're tired.Jesteśmy zmęczeni.
oni, onethey arethey'reThey're from Poland.Oni są z Polski.

Zaimek jest obowiązkowy. Po polsku mówisz „Jestem Bartek”, bez „ja”. Po angielsku zaimek musi stać zawsze: I'm Bartek, nigdy Am Bartek. Tak samo It's cold (jest zimno) — angielskie zdanie musi mieć podmiot, więc wstawiasz it. A I (ja) piszesz zawsze wielką literą, nawet w środku zdania.

Jedno you na wszystko. You to „ty”, „wy”, „pan”, „pani” i „państwo” — zawsze z are. Grzeczność robią po angielsku inne słowa: please, could, sorry. O nich w drugiej części gramatyki.

Przeczenia: not

Przeczenie robisz, dodając not po am, is, are. W mowie znów skracasz: I'm not, he isn't, we aren't. Usłyszysz też he's not, we're not — obie wersje są poprawne. Formy I amn't nie ma: mówisz tylko I'm not.

TwierdzeniePrzeczeniePo polsku
I'm tired.I'm not tired.Nie jestem zmęczony (zmęczona).
She's English.She isn't English.Ona nie jest Angielką.
It's big.It isn't big.Nie jest duży (np. pokój).
We're late.We aren't late.Nie jesteśmy spóźnieni.

Pytania: zamień miejscami

W pytaniu am, is, are stoi przed osobą: You are tired → Are you tired?. Na pytanie tak/nie odpowiadasz krótko, powtarzając czasownik: Yes, I am. albo No, I'm not. Samo Yes czy No brzmi trochę szorstko. W krótkiej odpowiedzi twierdzącej nie skracasz: Yes, I am, nigdy Yes, I'm.

PytanieTakNie
Are you Ewa?Yes, I am.No, I'm not.
Is Aga Polish?Yes, she is.No, she isn't.
Is it cold?Yes, it is.No, it isn't.
Are they from Dublin?Yes, they are.No, they aren't.

Pytania ze słowem pytającym mają ten sam szyk: najpierw słowo pytające, potem is albo are, potem osoba: Where are you from? (skąd jesteś?), What's your name? (what's = what is), How are you?, Who's that? (kto to?).

Wpadka Bartka: zapytany o wiek, Bartek powiedział dumnie: I have 34 years — dosłownie „mam 34 lata”. Po angielsku wieku się nie „ma”, tylko się nim „jest”: I'm thirty-four albo I'm thirty-four years old. Pytanie też zadajesz z be: How old are you?. Tak samo działa kilka innych zwrotów, w których Polak „ma”: I'm hungry (jestem głodny), I'm cold (zimno mi), You're right (masz rację).

Gramatyka: grzecznie po angielsku

Polak, który mówi po angielsku tak jak po polsku, często brzmi szorstko — choć wcale tego nie chce. W angielskim nie ma osobnej formy „pan, pani” (jest tylko you), więc grzeczność robią słowa i konstrukcje: please, thank you, sorry, excuse me i pytania z Could you…?. Zapamiętaj kilka gotowych schematów — wystarczą na pierwszy tydzień.

Szorstko (lepiej nie)GrzeczniePo polsku
Repeat.Could you repeat that, please?Mógłby pan (mogłaby pani) powtórzyć?
Slower!Could you speak more slowly, please?Czy mógłbyś (mogłabyś) mówić wolniej?
What?Sorry? Could you say that again?Słucham? Możesz powtórzyć?
Tea.Tea, please.Herbatę, poproszę.
Where toilet?Excuse me, where's the toilet, please?Przepraszam, gdzie jest toaleta?

Could you…, please? — klucz do każdej prośby. Could you znaczy „czy mógłbyś, mogłabyś, mógłby pan…”. Po nim stawiasz czasownik w formie podstawowej: Could you help me?, Could you spell that?, Could you open the door, please?. To jedno zdanie zastąpi Ci połowę polskich grzecznych form.

Mr, Mrs, Ms — i kiedy po imieniu

FormaWymowaDo kogo
Mr Clarke[ˈmɪstə]do mężczyzny
Mrs Hughes[ˈmɪsɪz]do kobiety zamężnej (gdy wiesz, że tak sobie życzy)
Ms Briggs[mɪz]do kobiety — bezpiecznie zawsze, gdy nie wiesz
Miss[mɪs]do młodej, niezamężnej kobiety — dziś rzadziej

Tytuł łączysz zawsze z nazwiskiem, nie z imieniem: Mr Clarke, a nie Mr Desmond. W pracy w Wielkiej Brytanii i w Irlandii wszyscy mówią sobie po imieniu — także do kierowniczki zmiany: Hi, Sharon. Tytułów używasz wobec starszych osób, które dopiero poznajesz, klientów, gości hotelowych, lekarzy i urzędników — dopóki ktoś nie powie Call me Desmond.

Po brytyjsku i po amerykańsku: W Wielkiej Brytanii piszesz Mr, Mrs, Ms i Dr bez kropki, tak jak polskie „dr”. W Stanach Zjednoczonych — z kropką: Mr., Mrs., Dr.. Każdy zrozumie obie wersje, ale w Peterborough i w Dublinie zobaczysz je bez kropki.

Zwroty do kieszeni

Co chcesz powiedzieć / co usłyszyszPo angielsku
Dzień dobry, jestem Bartek.Good morning, I'm Bartek.
Mam na imię Ewa.My name is Ewa.
Jestem z Polski, z Łodzi.I'm from Poland, from Lodz.
Mieszkam w Peterborough.I live in Peterborough.
Miło mi cię (pana, panią) poznać.Nice to meet you.
Mnie też miło.Nice to meet you too.
Dobrze, dzięki. A ty?Fine, thanks. And you?
Mówię trochę po angielsku.I speak a bit of English.
Przepraszam, nie rozumiem.Sorry, I don't understand.
Słucham? (gdy nie dosłyszysz)Sorry?
Może pan (pani) powtórzyć?Could you repeat that, please?
Może pan (pani) mówić wolniej?Could you speak more slowly, please?
Jak to się mówi po angielsku?How do you say that in English?
Co znaczy „knackered”?What does "knackered" mean?
Skąd jesteś? (usłyszysz)Where are you from?
Jak masz na imię? (usłyszysz)What's your name?
Mów mi Desmond. (usłyszysz)Call me Desmond.
Witamy w Peterborough! (usłyszysz)Welcome to Peterborough!

Dialog 2 — A call from Dublin

Ten sam wieczór, 22:00. Bartek i Ewa siedzą w swoim nowym pokoju. Dzwoni Kacper — młodszy brat Bartka, który mieszka w Dublinie. Umówili się, że od dziś rozmawiają ze sobą po angielsku, żeby ćwiczyć. Aga zagląda przez uchylone drzwi z kubkiem herbaty.

W Irlandii: Kacper mieszka w Dublinie, a tam na powitanie usłyszysz też How's it going? (jak leci?) i bardzo często odpowiedź Grand, thanks — „w porządku, dzięki”. Irlandzkie grand nie znaczy „wspaniały”, tylko zwykłe „okej, dobrze”. Więcej o irlandzkim angielskim w dalszych lekcjach.

Żart Ewy jest podwójny: five years old to „pięcioletni” — jak angielski małego dziecka, ale też jak pięć lat w Anglii, w czasie których Bartek mówił tylko yes, no i no problem.

Czytanka: A text from Chloe

Następnego dnia rano Bartek dostaje SMS-a z agencji pracy StaffRight Recruitment, przez którą razem z Ewą szukają pracy. Przeczytaj go, a potem włącz lektora — zdanie po zdaniu.

Z praktyki: pierwsze dni w Anglii

  • Podanie ręki — na pierwsze spotkanie. Przy poznaniu, w agencji i na rozmowie o pracę podajesz rękę i mówisz Nice to meet you. Na co dzień w pracy wystarczy Hi i uśmiech. Całusów w policzek na powitanie w pracy się nie daje.
  • Love, mate, duck. Ekspedientka powie do Ciebie Thanks, love, kolega z magazynu Cheers, mate. To nie flirt ani poufałość, tylko zwykła życzliwość. W niektórych regionach (np. w East Midlands) usłyszysz też duck — dosłownie „kaczuszko”.
  • You alright? to też „cześć”. W Anglii na powitanie często pada You alright? albo samo Alright?. Nikt nie pyta, czy coś Ci się stało. Odpowiadasz Yeah, good, you? — i tyle.
  • Sorry na każdym kroku. Brytyjczycy mówią sorry, gdy ktoś na nich wpadnie, gdy przechodzą obok, gdy nie dosłyszą. Nie bój się, że przesadzisz — lepiej o jedno sorry za dużo niż za mało.
  • Przyznaj, że się uczysz. Sorry, my English is not very good. Could you speak more slowly, please? — to zdanie otwiera drzwi. Ludzie zwalniają, upraszczają i chętnie pomagają.

Ciekawostka: Peterborough leży w hrabstwie Cambridgeshire, nad rzeką Nene. Największy zabytek miasta to średniowieczna katedra z ogromną fasadą z trzema wysokimi łukami. Pochowano w niej Katarzynę Aragońską, pierwszą żonę króla Henryka VIII.

Ciekawostka: Brytyjczycy piją mnóstwo herbaty — najczęściej mocnej, czarnej, z mlekiem. Pytanie Milk and sugar? usłyszysz w każdym domu i w każdej pracy. Kubek herbaty to potocznie a cuppa: Fancy a cuppa? — „masz ochotę na herbatkę?”.

Słownictwo lekcji 1

Ćwiczenia podsumowujące

Podsumowanie

  • Powitania: Hi, Hello, Good morning (do południa), Good afternoon, Good evening; pożegnania: Bye, See you, See you tomorrow, Goodnight (tylko na pożegnanie).
  • How are you? to powitanie: odpowiadasz krótko Fine, thanks. And you? albo Not bad, thanks.
  • to be: I am, you are, he is, she is, it is, we are, they are; przeczenie z not (I'm not, she isn't); pytanie przez zamianę miejsc: Are you tired? — Yes, I am.
  • Zaimek zawsze: I'm Bartek, It's cold. Wiek z be: I'm thirty-four, nigdy I have 34 years.
  • Uprzejmość: jedno you dla wszystkich; grzeczność robią please, thank you, sorry, excuse me i Could you…, please?. Tytuł z nazwiskiem: Mr Clarke — dopóki nie usłyszysz Call me Desmond.
  • Wymowa: „th” z językiem między zębami, „w” jak polskie „ł”, długie i krótkie samogłoski (ship, sheep), akcent na różnych sylabach — i słuchaj lektora, bo pisownia kłamie.

W następnej lekcji: agencja pracy StaffRight Recruitment i Chloe — formularz, alfabet i literowanie nazwiska, liczby do 20, numer telefonu i e-mail, have got.