Zanim zaczniemy: wymowa na start
Najpierw zła wiadomość: angielskiego nie czyta się tak, jak się pisze. Ta sama litera brzmi w różnych słowach różnie (cat, car, care), a niektórych liter w ogóle nie słychać (listen, half). Dobra wiadomość: żeby mówić zrozumiale, nie musisz znać reguł. Wystarczy słuchać i powtarzać — dlatego przy każdym słowie w tym kursie jest nagranie lektora (wymowa brytyjska) i zapis wymowy w nawiasach kwadratowych, w alfabecie fonetycznym IPA. Kliknij każdy przykład i powtórz go na głos.
Dźwięki, które Polak wymawia inaczej
| Dźwięk | Jak go zrobić | Posłuchaj | Znaczenie |
|---|---|---|---|
| „th” bezdźwięczne [θ] | czubek języka między zębami i dmuchasz; nie „f”, nie „s”, nie „t” | thank you, three, think | dziękuję, trzy, myśleć |
| „th” dźwięczne [ð] | to samo, ale z głosem; nie „d”, nie „z” | this, the, mother | to, (przedimek), mama |
| „w” [w] | usta zaokrąglone jak do polskiego „ł” w „łódka”; nie polskie „w” | we, work, Wednesday | my, praca, środa |
| „v” [v] | jak polskie „w”: górne zęby na dolnej wardze | very, van, vest | bardzo, furgonetka, kamizelka |
| krótkie [ɪ] i długie [iː] | krótkie — luźne, coś między polskim „i” a „y”; długie — wyraźne, przeciągnięte „i” | ship, sheep, live, leave | statek, owca, mieszkać, wyjeżdżać |
| szwa [ə] | krótki, niewyraźny dźwięk w sylabie bez akcentu — samogłoska „zjedzona” | about, teacher, Poland | o (czymś), nauczyciel, Polska |
| „r” po samogłosce | po brytyjsku zwykle go nie wymawiasz — za to wydłużasz samogłoskę | car, work, here | samochód, praca, tutaj |
Wymowa: Polak odruchowo „ubezdźwięcznia” końcówki: „chleb” mówi jak „chlep”, „wóz” jak „wós”. Po angielsku to zmienia słowo: bed [bed] to łóżko, a bet [bet] — zakład; bag [bæɡ] to torba, a back [bæk] — plecy. Końcowe „b”, „d”, „g”, „v”, „z” wymawiaj dźwięcznie, a samogłoskę przed nimi lekko wydłuż.
Akcent: nie zawsze na przedostatnią
Po polsku akcent pada prawie zawsze na przedostatnią sylabę. Po angielsku może stać wszędzie i trzeba go zapamiętać razem ze słowem — w zapisie IPA pokazuje go znak ˈ przed akcentowaną sylabą. Sylaby bez akcentu są krótkie i niewyraźne, często z szwą [ə]. Kto wymawia wszystkie sylaby równo i wyraźnie, brzmi „po polsku”, nawet gdy zna wszystkie słowa.
| Słowo | Wymowa | Akcent na | Uwaga |
|---|---|---|---|
| hotel | [həʊˈtel] | -tel | po polsku „HO-tel”, po angielsku „ho-TEL” |
| afternoon | [ˌɑːftəˈnuːn] | -noon | najmocniej na końcu |
| Poland | [ˈpəʊlənd] | Po- | druga sylaba to szwa, nie wyraźne „land” |
| welcome | [ˈwelkəm] | wel- | końcówka to krótkie [kəm], nie „kom” |
| Peterborough | [ˈpiːtəbərə] | Pe- | cztery sylaby, trzy „zjedzone”; na końcu nie słychać ani „g”, ani „h” |
Pisownia kłamie
W wielu słowach są litery, których nie słychać, a inne brzmią zupełnie inaczej, niż by się zdawało. Nie zgaduj — słuchaj. Kilka przykładów, które spotkasz w tym kursie:
| Słowo | Wymowa | Czego nie słychać | Znaczenie |
|---|---|---|---|
| Wednesday | [ˈwenzdeɪ] | pierwszego „d” i drugiego „e” | środa |
| listen | [ˈlɪsn] | „t” | słuchać |
| half | [hɑːf] | „l” | pół, połowa |
| know | [nəʊ] | „k” i „w” | wiedzieć, znać |
| receipt | [rɪˈsiːt] | „p” | paragon |
| Leicester | [ˈlestə] | prawie połowy liter | Leicester (miasto w Anglii) |
Ciekawostka: Angielska pisownia jest tak nieregularna, że Anglicy sami z niej żartują. Słynny żart językowy mówi, że zmyślone słowo „ghoti” można przeczytać jak fish (ryba): „gh” jak w enough, „o” jak w women, „ti” jak w nation. Nikt tak oczywiście nie pisze, ale żart dobrze pokazuje, dlaczego w angielskim lepiej ufać uszom niż oczom.
Brytyjski, nie amerykański. W tym kursie uczysz się angielskiego brytyjskiego — tak mówią w Peterborough, a podobnie (z innym akcentem) w Dublinie. Amerykanie zrozumieją Cię bez trudu. Różnice, np. brytyjskie car [kɑː] bez „r” i amerykańskie z wyraźnym „r”, pokazujemy w ramkach „Po brytyjsku i po amerykańsku”.
Dialog 1 — Milk and sugar?
How are you? to powitanie, nie pytanie o zdrowie. Brytyjczyk, który mówi How are you?, nie czeka na relację z podróży i ze stanu kręgosłupa. Odpowiadasz krótko i pytasz o to samo: Fine, thanks. And you?, Good, thanks. You?, Not bad, thanks. Nawet po fatalnym dniu zwykle mówi się Not bad albo I'm OK. O prawdziwych kłopotach rozmawiasz z kimś, kto zapyta naprawdę: Are you OK? What's wrong?
Call me Desmond — mów mi po imieniu. Ewa grzecznie zaczyna od Mr Clarke (pan Clarke) i dobrze robi: do starszej osoby, którą dopiero poznajesz, zwracasz się Mr, Mrs albo Ms + nazwisko. Gdy usłyszysz Call me Desmond, przechodzisz na imię. W pracy w Wielkiej Brytanii po imieniu mówi się do wszystkich od pierwszego dnia — także do szefa.
Powitania i pożegnania
Brytyjczycy witają się krótko i często. Hi i Hello pasują o każdej porze. Good morning mówisz do południa, Good afternoon mniej więcej do szóstej wieczorem, potem Good evening. Goodnight to tylko „dobranoc” — mówisz je wieczorem na pożegnanie, nigdy na powitanie.
Wymowa: W good [ɡʊd] słychać krótkie [ʊ] — jak polskie „u”, ale luźniej i krócej. A morning [ˈmɔːnɪŋ] nie ma „r”: długie [ɔː] jak w polskim „o”, tylko przeciągnięte, i końcówka [ɪŋ] — z tylnym, nosowym „ng”, bez wyraźnego „g” na końcu.
Proszę, dziękuję, przepraszam — i ratunek
To Twój zestaw ratunkowy. Nikt w Peterborough nie oczekuje, że od pierwszego dnia zrozumiesz wszystko, ale każdy doceni, gdy grzecznie poprosisz: Sorry, could you repeat that, please?. Słowa please, thank you i sorry Brytyjczycy mówią naprawdę często — częściej niż Polacy. Mów je i Ty.
Sorry? z pytajnikiem = „słucham?”. Gdy nie dosłyszysz, powiedz Sorry? albo Pardon? z intonacją pytania — to grzeczne i naturalne. Samo What? brzmi jak polskie „Co?!” — między kolegami ujdzie, ale do szefa, klienta i starszej osoby lepiej nie.
O sobie: imię, kraj, rodzina
Po powitaniu zwykle padają dwa pytania: What's your name? (jak masz na imię?) i Where are you from? (skąd jesteś?). Nazwy krajów, narodowości i języków piszesz po angielsku zawsze wielką literą: Poland, Polish, English — tak samo jak I (ja).
Ciekawostka: British (brytyjski) to nie to samo co English (angielski). Wielka Brytania to Anglia, Szkocja i Walia, a razem z Irlandią Północną tworzą Zjednoczone Królestwo — the UK. Szkot jest British, ale nie English — i lepiej mu tego nie mylić. Irlandia (z Dublinem) to osobne państwo, członek Unii Europejskiej.
Gramatyka: to be — być
Czasownik to be (być) to najważniejsze słowo w angielskim. W czasie teraźniejszym ma trzy formy: am, is, are. Używasz go, gdy mówisz, kim jesteś, skąd jesteś, ile masz lat, jak się czujesz i gdzie jesteś. W mowie prawie zawsze łączy się z zaimkiem w formę ściągniętą: I'm, she's, we're.
| Osoba | Pełna forma | Ściągnięta | Przykład | Po polsku |
|---|---|---|---|---|
| ja | I am | I'm | I'm Bartek. | Jestem Bartek. |
| ty; wy; pan, pani, państwo | you are | you're | You're very kind. | Jesteś bardzo miły. Jest pan bardzo miły. |
| on | he is | he's | He's from Lodz. | On jest z Łodzi. |
| ona | she is | she's | She's Polish. | Ona jest Polką. |
| ono (rzecz, zwierzę, pogoda) | it is | it's | It's cold. | Jest zimno. |
| my | we are | we're | We're tired. | Jesteśmy zmęczeni. |
| oni, one | they are | they're | They're from Poland. | Oni są z Polski. |
Zaimek jest obowiązkowy. Po polsku mówisz „Jestem Bartek”, bez „ja”. Po angielsku zaimek musi stać zawsze: I'm Bartek, nigdy Am Bartek. Tak samo It's cold (jest zimno) — angielskie zdanie musi mieć podmiot, więc wstawiasz it. A I (ja) piszesz zawsze wielką literą, nawet w środku zdania.
Jedno you na wszystko. You to „ty”, „wy”, „pan”, „pani” i „państwo” — zawsze z are. Grzeczność robią po angielsku inne słowa: please, could, sorry. O nich w drugiej części gramatyki.
Przeczenia: not
Przeczenie robisz, dodając not po am, is, are. W mowie znów skracasz: I'm not, he isn't, we aren't. Usłyszysz też he's not, we're not — obie wersje są poprawne. Formy I amn't nie ma: mówisz tylko I'm not.
| Twierdzenie | Przeczenie | Po polsku |
|---|---|---|
| I'm tired. | I'm not tired. | Nie jestem zmęczony (zmęczona). |
| She's English. | She isn't English. | Ona nie jest Angielką. |
| It's big. | It isn't big. | Nie jest duży (np. pokój). |
| We're late. | We aren't late. | Nie jesteśmy spóźnieni. |
Pytania: zamień miejscami
W pytaniu am, is, are stoi przed osobą: You are tired → Are you tired?. Na pytanie tak/nie odpowiadasz krótko, powtarzając czasownik: Yes, I am. albo No, I'm not. Samo Yes czy No brzmi trochę szorstko. W krótkiej odpowiedzi twierdzącej nie skracasz: Yes, I am, nigdy Yes, I'm.
| Pytanie | Tak | Nie |
|---|---|---|
| Are you Ewa? | Yes, I am. | No, I'm not. |
| Is Aga Polish? | Yes, she is. | No, she isn't. |
| Is it cold? | Yes, it is. | No, it isn't. |
| Are they from Dublin? | Yes, they are. | No, they aren't. |
Pytania ze słowem pytającym mają ten sam szyk: najpierw słowo pytające, potem is albo are, potem osoba: Where are you from? (skąd jesteś?), What's your name? (what's = what is), How are you?, Who's that? (kto to?).
Wpadka Bartka: zapytany o wiek, Bartek powiedział dumnie: I have 34 years — dosłownie „mam 34 lata”. Po angielsku wieku się nie „ma”, tylko się nim „jest”: I'm thirty-four albo I'm thirty-four years old. Pytanie też zadajesz z be: How old are you?. Tak samo działa kilka innych zwrotów, w których Polak „ma”: I'm hungry (jestem głodny), I'm cold (zimno mi), You're right (masz rację).
Gramatyka: grzecznie po angielsku
Polak, który mówi po angielsku tak jak po polsku, często brzmi szorstko — choć wcale tego nie chce. W angielskim nie ma osobnej formy „pan, pani” (jest tylko you), więc grzeczność robią słowa i konstrukcje: please, thank you, sorry, excuse me i pytania z Could you…?. Zapamiętaj kilka gotowych schematów — wystarczą na pierwszy tydzień.
| Szorstko (lepiej nie) | Grzecznie | Po polsku |
|---|---|---|
| Could you repeat that, please? | Mógłby pan (mogłaby pani) powtórzyć? | |
| Could you speak more slowly, please? | Czy mógłbyś (mogłabyś) mówić wolniej? | |
| Sorry? Could you say that again? | Słucham? Możesz powtórzyć? | |
| Tea, please. | Herbatę, poproszę. | |
| Excuse me, where's the toilet, please? | Przepraszam, gdzie jest toaleta? |
Could you…, please? — klucz do każdej prośby. Could you znaczy „czy mógłbyś, mogłabyś, mógłby pan…”. Po nim stawiasz czasownik w formie podstawowej: Could you help me?, Could you spell that?, Could you open the door, please?. To jedno zdanie zastąpi Ci połowę polskich grzecznych form.
Mr, Mrs, Ms — i kiedy po imieniu
| Forma | Wymowa | Do kogo |
|---|---|---|
| Mr Clarke | [ˈmɪstə] | do mężczyzny |
| Mrs Hughes | [ˈmɪsɪz] | do kobiety zamężnej (gdy wiesz, że tak sobie życzy) |
| Ms Briggs | [mɪz] | do kobiety — bezpiecznie zawsze, gdy nie wiesz |
| Miss | [mɪs] | do młodej, niezamężnej kobiety — dziś rzadziej |
Tytuł łączysz zawsze z nazwiskiem, nie z imieniem: Mr Clarke, a nie Mr Desmond. W pracy w Wielkiej Brytanii i w Irlandii wszyscy mówią sobie po imieniu — także do kierowniczki zmiany: Hi, Sharon. Tytułów używasz wobec starszych osób, które dopiero poznajesz, klientów, gości hotelowych, lekarzy i urzędników — dopóki ktoś nie powie Call me Desmond.
Po brytyjsku i po amerykańsku: W Wielkiej Brytanii piszesz Mr, Mrs, Ms i Dr bez kropki, tak jak polskie „dr”. W Stanach Zjednoczonych — z kropką: Mr., Mrs., Dr.. Każdy zrozumie obie wersje, ale w Peterborough i w Dublinie zobaczysz je bez kropki.
Zwroty do kieszeni
| Co chcesz powiedzieć / co usłyszysz | Po angielsku |
|---|---|
| Dzień dobry, jestem Bartek. | Good morning, I'm Bartek. |
| Mam na imię Ewa. | My name is Ewa. |
| Jestem z Polski, z Łodzi. | I'm from Poland, from Lodz. |
| Mieszkam w Peterborough. | I live in Peterborough. |
| Miło mi cię (pana, panią) poznać. | Nice to meet you. |
| Mnie też miło. | Nice to meet you too. |
| Dobrze, dzięki. A ty? | Fine, thanks. And you? |
| Mówię trochę po angielsku. | I speak a bit of English. |
| Przepraszam, nie rozumiem. | Sorry, I don't understand. |
| Słucham? (gdy nie dosłyszysz) | Sorry? |
| Może pan (pani) powtórzyć? | Could you repeat that, please? |
| Może pan (pani) mówić wolniej? | Could you speak more slowly, please? |
| Jak to się mówi po angielsku? | How do you say that in English? |
| Co znaczy „knackered”? | What does "knackered" mean? |
| Skąd jesteś? (usłyszysz) | Where are you from? |
| Jak masz na imię? (usłyszysz) | What's your name? |
| Mów mi Desmond. (usłyszysz) | Call me Desmond. |
| Witamy w Peterborough! (usłyszysz) | Welcome to Peterborough! |
Dialog 2 — A call from Dublin
W Irlandii: Kacper mieszka w Dublinie, a tam na powitanie usłyszysz też How's it going? (jak leci?) i bardzo często odpowiedź Grand, thanks — „w porządku, dzięki”. Irlandzkie grand nie znaczy „wspaniały”, tylko zwykłe „okej, dobrze”. Więcej o irlandzkim angielskim w dalszych lekcjach.
Żart Ewy jest podwójny: five years old to „pięcioletni” — jak angielski małego dziecka, ale też jak pięć lat w Anglii, w czasie których Bartek mówił tylko yes, no i no problem.
Czytanka: A text from Chloe
Następnego dnia rano Bartek dostaje SMS-a z agencji pracy StaffRight Recruitment, przez którą razem z Ewą szukają pracy. Przeczytaj go, a potem włącz lektora — zdanie po zdaniu.
Z praktyki: pierwsze dni w Anglii
- Podanie ręki — na pierwsze spotkanie. Przy poznaniu, w agencji i na rozmowie o pracę podajesz rękę i mówisz Nice to meet you. Na co dzień w pracy wystarczy Hi i uśmiech. Całusów w policzek na powitanie w pracy się nie daje.
- Love, mate, duck. Ekspedientka powie do Ciebie Thanks, love, kolega z magazynu Cheers, mate. To nie flirt ani poufałość, tylko zwykła życzliwość. W niektórych regionach (np. w East Midlands) usłyszysz też duck — dosłownie „kaczuszko”.
- You alright? to też „cześć”. W Anglii na powitanie często pada You alright? albo samo Alright?. Nikt nie pyta, czy coś Ci się stało. Odpowiadasz Yeah, good, you? — i tyle.
- Sorry na każdym kroku. Brytyjczycy mówią sorry, gdy ktoś na nich wpadnie, gdy przechodzą obok, gdy nie dosłyszą. Nie bój się, że przesadzisz — lepiej o jedno sorry za dużo niż za mało.
- Przyznaj, że się uczysz. Sorry, my English is not very good. Could you speak more slowly, please? — to zdanie otwiera drzwi. Ludzie zwalniają, upraszczają i chętnie pomagają.
Ciekawostka: Peterborough leży w hrabstwie Cambridgeshire, nad rzeką Nene. Największy zabytek miasta to średniowieczna katedra z ogromną fasadą z trzema wysokimi łukami. Pochowano w niej Katarzynę Aragońską, pierwszą żonę króla Henryka VIII.
Ciekawostka: Brytyjczycy piją mnóstwo herbaty — najczęściej mocnej, czarnej, z mlekiem. Pytanie Milk and sugar? usłyszysz w każdym domu i w każdej pracy. Kubek herbaty to potocznie a cuppa: Fancy a cuppa? — „masz ochotę na herbatkę?”.
Słownictwo lekcji 1
Ćwiczenia podsumowujące
Podsumowanie
- Powitania: Hi, Hello, Good morning (do południa), Good afternoon, Good evening; pożegnania: Bye, See you, See you tomorrow, Goodnight (tylko na pożegnanie).
- How are you? to powitanie: odpowiadasz krótko Fine, thanks. And you? albo Not bad, thanks.
- to be: I am, you are, he is, she is, it is, we are, they are; przeczenie z not (I'm not, she isn't); pytanie przez zamianę miejsc: Are you tired? — Yes, I am.
- Zaimek zawsze: I'm Bartek, It's cold. Wiek z be: I'm thirty-four, nigdy
I have 34 years. - Uprzejmość: jedno you dla wszystkich; grzeczność robią please, thank you, sorry, excuse me i Could you…, please?. Tytuł z nazwiskiem: Mr Clarke — dopóki nie usłyszysz Call me Desmond.
- Wymowa: „th” z językiem między zębami, „w” jak polskie „ł”, długie i krótkie samogłoski (ship, sheep), akcent na różnych sylabach — i słuchaj lektora, bo pisownia kłamie.
W następnej lekcji: agencja pracy StaffRight Recruitment i Chloe — formularz, alfabet i literowanie nazwiska, liczby do 20, numer telefonu i e-mail, have got.